Wat is aquamatie​

Oorspronkelijk werd het uitgevonden om clean en efficiënt dierenlichamen te ruimen, maar inmiddels is het in Canada en de VS en vanaf eind 2021 ook in Nederland beschikbaar voor mensen: alkalische hydrolyse oftewel aquamatie oftewel watercrematie. Het lichaam wordt hierbij opgelost in kokend water met kaliumhydroxide. De belofte van aquamatie is dat het stukken duurzamer is dan begraven en cremeren. De Gezondheidsraad gaf in mei 2020 groen licht om dit te legaliseren, en minister Ollongren maakte op 17 november 2020 bekend dat dit een nieuwe mogelijkheid wordt. Lees hier waarom deze oplosmethode duurzamer is en hoe het werkt.

Zowel bij begraven als cremeren is er een behoorlijke final footprint. De milieubelasting van een uitvaart wordt onder andere bepaald door het energieverbruik, de schadelijke stoffen die in het milieu raken en de ruimte-inname. Het is niet eenvoudig te zeggen of cremeren of begraven milieuvriendelijker is, maar met de introductie van aquamatie wordt de vergelijking dan ook een stuk minder relevant. Wat deze nieuwste innovatie in uitvaartland heeft de belofte bijna zero-emission te zijn.

Het scheikundig proces

Aquameren wordt ook wel resomeren of watercremeren genoemd en is scheikundig bekend als alkalische hydrolyse. Het lichaam wordt opgelost in een loogbad van 95% water en 5% kaliumhydroxide, dit is een base (tegenhanger van zuur) met een hoge pH-waarde. In dit bad, dat op 150 graden Celsius en onder hoge druk wordt gebracht, wordt ons lichaam in vier uur tijd afgebroken tot de bouwstenen waaruit we zijn opgebouwd. Voor een groot deel zijn we water. Daarnaast bestaat veel van ons weefsel, zoals spieren maar ook ons DNA, uit proteïnen en dit worden aminozuren. Onze vetten verzepen. Onze botten en tanden vergaan niet zo snel, deze blijven achter en worden tot een helder wit poeder vermalen, om net als bij crematie terug te worden gegeven aan de nabestaanden. Ook eventuele siliconenborsten, pacemakers en kunstheupen blijven achter en kunnen worden gerecycled.

Het restwater, dat vrij is van DNA en waarvan de pH-waarde met zuur wordt teruggebracht naar een onschadelijk niveau, wordt in principe afgevoerd via het riool. Via de waterzuiveringsinstallaties gaat het dan terug naar het oppervlaktewater, terug naar de rivieren dus. Er bestaat ook een mogelijkheid om de restvloeistof als nabestaanden mee te krijgen, het is namelijk een bemester voor planten. Dus iemands resten kunnen worden gebruikt in de eigen tuin.

Het antwoord van het Italiaanse duo is de Capsula Mundi. Een eivormige ecologische capsule, waarin het overleden lichaam in foetushouding begraven wordt, en waarboven een boom naar keuze kan worden geplant.

Begraafplaatsen met grafstenen maken plaats voor bossen. Met bomen die symbool staan voor de verbinding tussen aarde en hemel. Jezelf transformeren in een boom. Hoe mooi.

Het begon met een designconcept en al snel was de hele wereld in de ban van het idee. De productontwikkeling is nog volop gaande. Tot dusverre is de Capsula Mundi alleen in de vorm van een urn verkrijgbaar, dus voor het begraven van de as. Je kunt hem via de webshop van Capsula Mundi naar Nederland laten komen voor ongeveer 400 euro, exclusief boom.

Als je het mij vraagt, is dat een dure uitvoering van het idee en kun je beter ergens lokaal op zoek gaan naar een volledig degradeerbare urn. Dat zou bijvoorbeeld de Bios Urn kunnen zijn, lees hieronder verder.

Overigens moet je niet denken dat er een boom uit ons groeit, dankzij ons lichaam. Het is eerder ondanks. Ons lichaam of onze as bevat geen boomgroeibevorderende bestanddelen of iets dergelijks. En er bestaat altijd een kans dat een pas geplante boom niet wil groeien. Dit kan best een verdrietig effect hebben: “nu is oma twee keer dood gegaan”.

Deze disclaimer geplaatst hebbende blijft het nog altijd een mooi idee om dat wat je achterlaat op de planeet, een boom te laten zijn.

Het scheikundig proces

Het proces van aquamatie verloopt vergelijkbaar met reguliere crematie. Net zoals in een crematieoven, wordt het lichaam in de aquamator gevoerd, met behulp van een inschuifbaar rooster. Vervolgens wordt de deur gesloten en stroomt de binnencabine vol met de wateroplossing. Een belangrijk verschil met cremeren is echter dat er bij aquamatie geen kist mee wordt ingevoerd, hout lost namelijk niet op in kaliumhydroxide. Het betekent een wezenlijk andere manier van werken in de uitvaartwereld, waarbij er mogelijk veel meer gebruik gemaakt gaat worden van tijdelijke leenkisten of natuurlijke textielwades, bijvoorbeeld van wol of zijde omdat deze ook proteïnegebaseerd zijn.

Zit Nederland op aquamatie te wachten? Volgens uitvaartorganisatie Yarden, die al jaren lobby voert, vindt 83% van de Nederlanders dat iedereen vrij zou moeten zijn in de keuze van lijkbezorging. Meer dan de helft, 52%, heeft een positieve houding ten aanzien van de introductie van aquamatie als alternatief voor begraven en cremeren. 21% van de Nederlanders zou voorkeur hebben voor aquamatie als ze nu zouden moeten kiezen, en van alle niet-religieuzen is dat zelfs 31%. Deze draagvlakcijfers laten zien dat Nederland inderdaad op aquamatie zit te wachten.

Groen licht van de Gezondheidsraad

Op 25 mei maakte een commissie van de Gezondheidsraad in een adviesrapport bekend dat zij groen licht geeft voor het toelaten van aquamatie als alternatieve vorm van lijkbezorging. Dit rapport is naar minister Ollongren gegaan die zich op dit moment buigt over een actualisatie van de Wet op de Lijkbezorging (die stamt nog uit 1991 en is dus nodig toe aan modernisering). Er worden veel wijzigingen doorgevoerd, waaronder dus meer ruimte voor alternatieven voor begraven en cremeren. Daar de Gezondheidsraad positief heeft geadviseerd, werd het zeer waarschijnlijk dat aquamatie gelegaliseerd zou worden. Op 17 november maakte minister Ollongren dit dan ook bekend. Alkalische hydrolyse is waarschijnlijk op zijn vroegst eind 2021 mogelijk.

Naast aquamatie heeft de Gezondheidsraad ook andere alternatieven onderzocht. Een methode die zich nog in de onderzoeksfase bevindt, en waar nog onvoldoende resultaten mee zijn behaald, is humaan composteren oftewel humusatie. Bij deze methode verteert het lichaam tot voedzame supercompost en worden alle nutriënten in ons lichaam benut om bron te kunnen zijn voor nieuw leven. Eigenlijk zoals het gewoon in de natuur gaat dus. Lees hier meer over humaan composteren.

Wat kan nu wel al duurzaam?

Een populaire, reeds toegestane natuurlijke eindbestemming is natuurbegraven. Op deze begraafplaatsen wordt nieuwe natuur geschept, ter versterking van de biodiversiteit. Er gelden zeer strikte regels over de materialen die begraven mogen worden, en het beheer van het gebied gebeurt met grote zorg. Natuurbegraven is enorm in opkomst en elk jaar openen er nieuwe natuurbegraafplaatsen.

De nabije legalisering van aquamatie betekent nog niet dat het meteen in de praktijk mogelijk is. Maar Yarden heeft ongetwijfeld een installatie in de bestelling staan. Sleeping with the fishes, wordt dit jouw eindbestemming?