Een boom worden

de zin en onzin van de Bios Urn en Capsula Mundi

Wat als je na je dood weer één kunt worden met de natuur? Als je kunt opgaan in nieuw leven? Als een boom? Het is voor velen een inspirerend idee. Er bestaan allerlei dure producten die dit mooie beeld verkopen, maar voordat je iets koopt: lees eerst dit stuk. Want een echte groene uitvaartrevolutie ontstaat met heel andere keuzes.

Herontwerp van de dood

Toen de Italiaanse designers Anna Citelli en Raoul Bretzel zich verdiepten in de dood en begraafplaatsen, voelden ze vervreemding. Want de manier waarop we met onze doden omgaan, staat mijlenver af van de natuur. We worden begraven op een begraafplaats waar we met kille grafstenen het leven gedenken, en de kist waarin we worden gelegd, houdt feitelijk de werking van de natuur tegen. Hoe kan dit zo onnatuurlijk zijn ontstaan? 

Als je dood gaat, zou je juist mogen opgaan in de natuur, vonden de designers. Waarom ontwerpen we daarom niet objecten die de natuurlijke processen bevorderen, en iets moois achterlaten? Het antwoord van het Italiaanse duo werd de Capsula Mundi. Een eivormige ecologische capsule, waarin het overleden lichaam in foetushouding begraven wordt, en waarboven een boom naar keuze kan worden geplant. Begraafplaatsen met grafstenen maken plaats voor bossen. Met bomen die symbool staan voor de verbinding tussen aarde en hemel. Jezelf transformeren in een boom. Hoe mooi.

 

Al snel was de hele wereld in de ban van het idee. De productontwikkeling stokte echter, want was nou eigenlijk het product? Een boom? Een capsule? Zouden mensen wel in zo’n ei willen liggen? 

Tot dusverre is de Capsula Mundi alleen in de vorm van een urn verkrijgbaar, dus voor het begraven van de as, verkrijgbaar voor ongeveer 400 euro exclusief boom. En daarvoor moet je dus eerst je lichaam laten cremeren. In het uiteindelijke productontwerp zijn niet alleen veel concessies gedaan – cremeren is niet natuurlijk en het beantwoordt het vraagstuk van begraafplaatsen niet – het is ook erg een dure urn die bovendien helemaal uit Italië wordt toegestuurd. Beter kun je lokaal op zoek gaan naar een volledig degradeerbare houder voor de as, gemaakt van biologisch afbreekbare materialen uit de omgeving, zoals klei, karton, wol of hout. En dit kan ook iets van de kringloopwinkel zijn, of mooier nog: iets gewoon uit eigen huis.

63ccdaf1d2d7ed255352fd9ca6e0ef9e
Designers Anna Citelli en Raoul Bretzel van Capsula Mundi, met op de grond de urnen

De essentie: één worden met de natuur

Hetzelfde geldt voor de Bios Urn, ontworpen in Spanje. Ook deze makers geloven dat er anders gekeken mag worden naar de dood. Het ‘einde van het leven’ kan door een slimme toepassing van design en natuur worden omgezet naar een ‘terugkeer naar het leven’. De dood is immers een transformatieproces. De Bios urn is gemaakt van biologisch afbreekbare kokosnootschil, cellulose en samengeperst veen. De urn wordt gevuld met crematie-as, en in het bovenste compartiment plant je een zaadje van een boom naar wens. Je kunt de urn op alle mogelijke plekken begraven, bijvoorbeeld in de tuin van het ouderlijk huis, op een natuurbegraafplaats of op een speciaal landgoed. De urn breekt langzaam af wanneer deze ingegraven wordt. En in de vorm van een boom, struik of plant zal er nieuw leven uit ontspruiten.

De Bios Urn is met 136 euro weliswaar iets betaalbaarder dan de Capsula Mundi urn, maar alsnog is het veel geld voor een biologisch afbreekbaar bakje.

een boom worden - Bios Urn
De Bios Urn: ook een duur product voor iets dat bedoeld vergaat

Filosofisch is het allemaal natuurlijk prachtig. Het kan een heel troostende gedachte zijn dat wat je op de aarde achterlaat, een boom is. Die misschien wel tientallen, honderden jaren blijft staan. Waar jouw dierbaren naartoe kunnen. Waar de vogels hun nestjes in bouwen. Waar het ecosysteem op onze planeet weer een stukje meer van in balans komt. 

Maar we moeten niet denken dat er een boom uit ons groeit, dankzij ons lichaam. Het is eerder ondanks. Ons lichaam of onze as bevat geen boomgroeibevorderende bestanddelen of iets dergelijks. Los van de verdrietige kans dat een pas geplante boom niet wil groeien (“nu is oma twee keer dood gegaan”) is het vooral veel zinniger om na te denken: hoe zouden we voorbij dit soort dure en onnodige producten onze omgang met de dood écht natuurlijker kunnen maken?

De échte groene uitvaartrevolutie

Uitvaarten écht natuurlijk maken, vraagt om een veel omvangrijker herontwerp. En daarvoor moeten we eerst terug naar die natuur: want hoe zou het met ons lichaam verlopen als we het helemaal aan de natuur overlaten? Dan zouden we überhaupt niet worden gecremeerd of begraven. Een écht natuurlijkere eindbestemming zou zijn dat ons dode lichaam beschikbaar komt voor het gehele ecosysteem: met name alle fauna die leven van de dood.

In de natuur zou een lichaam eerst worden verteerd en pas daarna bron zijn voor bomen en planten. Deze vertering vindt in de wilde natuur plaats met behulp van dieren, vogels, insecten, bacteriën en schimmels. En op basis hiervan is een methode ontwikkeld die past in de menselijke cultuur en leefomgeving: humaan composteren oftewel humusatie.

Humusatie betekent een volledig andere manier van omgaan met de dood, waar geen kisten of andere producten aan te pas komen en waarbij een lichaam in een hoop van houtsnippers, bladeren en micro-organismen wordt gecomposteerd verteerd tot voedzame humus: supercompost waarmee planten en bomen kunnen groeien. Want het is een prachtig idee om uiteindelijk een boom te worden, maar dan wel echt op een natuurlijke manier.

 

Over humusatie lees je via deze link meer.

Kevin+Giles+Osceola+Landing+Washington